Υπάρχουν προίόντα που ξεκινούν απλώς να πωλούνται ή μερικές φορές ως μια απλή πατέντα και καταλήγουν να είναι συνώνυμα της ίδιας της κατηγορίας στην οποία εντάσσονται. Πάρε για παράδειγμα τα εκτός δρόμου οχήματα της Jeep που έχουν καταλήξει όλα τα off road να τα λέμε τζιπάκια. Ένα τέτοιο προϊόν είναι και το WD-40, το θρυλικό αντισκωριακό σπρέι που είναι παγκοσμίως γνωστό.
Πίσω όμως από αυτό το τόσο γνώριμο προϊόν κρύβεται μια ιστορία που ξεκινά στον Ψυχρό Πόλεμο, περνά από ένα εργαστήριο στο Σαν Ντιέγκο και καταλήγει σε μια εταιρεία αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων. Και το πιο εκνευριστικό, πλην όμως παρήγορο για κάποιους είναι πως ο άνθρωπος που βρήκε τη φόρμουλα δεν έγινε ποτέ πλούσιος από αυτή.
Διαβάστε Επίσης
Όλα ξεκίνησαν με έναν πύραυλο
Η ιστορία αρχίζει το 1953, σε μια Αμερική που βρίσκεται βαθιά μέσα στον Ψυχρό Πόλεμο. Η αμερικανική Πολεμική Αεροπορία αντιμετωπίζει ένα πολύ πρακτικό πρόβλημα. Το μεταλλικό περίβλημα του πυραύλου Atlas, ενός από τα σημαντικότερα όπλα της εποχής, είναι ευάλωτο στην υγρασία και στη διάβρωση.
Σε ένα εργαστήριο της Rocket Chemical Company στο Σαν Ντιέγκο, μια μικρή ομάδα χημικών αναζητά μια λύση. Ανάμεσά τους βρίσκεται ο χημικός Iver Norman Lawson, ένας άνθρωπος που έχει περισσότερο τη λογική του εφευρέτη παρά του επιχειρηματία.
Οι πρώτες προσπάθειες δεν είναι ακριβώς θριαμβευτικές. Οι σημειώσεις των ερευνητών καταγράφουν 39 αποτυχημένες προσπάθειες. Η 40ή όμως είναι διαφορετική. Η νέα σύνθεση καταφέρνει να απομακρύνει την υγρασία από τις μεταλλικές επιφάνειες και να τις προστατεύει από τη διάβρωση. Έτσι γεννιέται το όνομα που έμελλε να γίνει παγκόσμιο, το WD-40.
Το WD προέρχεται από το "Water Displacement" και το 40 από την 40ή φόρμουλα. Δεν υπήρχε, δηλαδή, κάποια ιδιαίτερα ευφάνταστη διαφημιστική έμπνευση πίσω από το όνομα. Ήταν απλώς η περιγραφή του τι είχε συμβεί στο εργαστήριο που έφτασε τελικά να είναι ένα παγκόσμιο brand.
Από το εργαστήριο στο γκαράζ
Για αρκετό καιρό το WD-40 παρέμεινε ουσιαστικά ένα βιομηχανικό προϊόν. Όμως κάτι άρχισε να συμβαίνει στους ανθρώπους που εργάζονταν στις εγκαταστάσεις παραγωγής του Atlas.
Κάποιοι εργαζόμενοι άρχισαν να παίρνουν μικρές ποσότητες του υλικού στα σπίτια τους. Το χρησιμοποιούσαν για σκουριασμένα εξαρτήματα, μηχανισμούς, κλειδαριές και αυτοκίνητα. Η πρακτική αυτή αποκάλυψε κάτι που οι δημιουργοί του προϊόντος δεν είχαν αρχικά υπολογίσει. Tο WD-40 δεν ήταν χρήσιμο μόνο για πυραύλους.
Το 1958 ο τότε επικεφαλής της Rocket Chemical Company, Norman "Norm" Larsen, αντιλήφθηκε την εμπορική ευκαιρία. Η σύνθεση μπήκε σε εύχρηστο αεροζόλ και άρχισε να πωλείται σε καταστήματα της περιοχής του Σαν Ντιέγκο. Από εκεί και πέρα, η πορεία ήταν σχεδόν ασταμάτητη.
Το προϊόν πέρασε από τα εργοστάσια στα συνεργεία και από τα συνεργεία στα σπίτια. Σταδιακά απέκτησε μια θέση που λίγα προϊόντα έχουν καταφέρει να αποκτήσουν καθώς έγινε μέρος της καθημερινής γλώσσας του "μάστορα".
Η πώληση του... αιώνα
Και ο άνθρωπος που το δημιούργησε; Το πούλησε, τι άλλο να έκανε; Πούλησε τα δικαιώματα στην εταιρεία και εισέπραξε ένα μπόνους 500 δολαρίων. Πώς θα μπορούσε άλλωστε να γνωρίζει πως η φόρμουλά του, θα κατέληγε να πωλείται σε εκατομμύρια νοικοκυριά και συνεργεία σε όλο τον κόσμο.
Έτσι ο Iver Norman Lawson, ο χημικός που κατάφερε να βρει την επιτυχημένη φόρμουλα μετά από 39 αποτυχημένες προσπάθειες, δεν απέκτησε περιουσία ανάλογη με την αξία της εφεύρεσής του.
Για τον Lawson το WD-40 ήταν η λύση σε ένα τεχνικό πρόβλημα. Δεν το είχε σκεφτεί ποτέ ως κάτι επιχειρηματικό, δεν θα μπορούσε έξάλλου και δεν είχε σκεφτεί πως δημιούργησε ένα προϊόν μαζικής κατανάλωσης.
Ένα σπρέι με περισσότερες από 2.000 χρήσεις
Η επιτυχία του WD-40 δεν βασίστηκε μόνο στην αρχική του αποστολή. Αντίθετα, μεγάλο μέρος της δημοτικότητάς του προέκυψε από την τεράστια γκάμα εφαρμογών που απέκτησε στην πορεία. Η ίδια η εταιρεία έχει καταγράψει περισσότερες από 2.000 χρήσεις για το προϊόν.
Κάποιες είναι απολύτως αναμενόμενες όπως η λίπανση, προστασία από τη σκουριά, απομάκρυνση υγρασίας και απελευθέρωση μηχανισμών που έχουν κολλήσει.
Άλλες πολύ πιο απρόβλεπτες. Το WD-40 έχει χρησιμοποιηθεί για την αφαίρεση πλαστελίνης από μαλλιά, για την προστασία επιφανειών και ακόμη και σε περιπτώσεις όπου ζώα έχουν παγιδευτεί σε μηχανικά μέρη. Υπάρχουν χρήσεις που ακούγονται τόσο παράξενες ώστε μοιάζουν περισσότερο με ιστορίες συνεργείου παρά με οδηγίες χρήσης.
Η φόρμουλα που δεν έγινε ποτέ πατέντα
Υπάρχει όμως ακόμη ένα ενδιαφέρον κεφάλαιο στην ιστορία του. Η ακριβής χημική σύνθεση του WD-40 παραμένει μυστική. Η εταιρεία θα μπορούσε να είχε κατοχυρώσει την εφεύρεση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Αυτό όμως θα είχε ένα σημαντικό μειονέκτημα, η προστασία θα είχε συγκεκριμένη διάρκεια. Μετά τη λήξη της, οι ανταγωνιστές θα μπορούσαν να μελετήσουν τη σύνθεση και να δημιουργήσουν νόμιμα αντίστοιχα προϊόντα.
Έτσι επιλέχθηκε διαφορετικός δρόμος. Το μυστικό παρέμεινε μυστικό. Η φόρμουλα καταγράφηκε χειρόγραφα και φυλάσσεται σε χρηματοκιβώτιο στο Σαν Ντιέγκο. Ο σημερινός διευθύνων σύμβουλος Steve Brass, ο οποίος βρίσκεται στην εταιρεία από το 1991 και στη θέση του CEO από το 2022, χρειάστηκε να περάσει από μια ιδιαίτερα αυστηρή διαδικασία για να τη δει.
Υπέγραψε συμφωνίες εμπιστευτικότητας, περίμενε την έγκριση και χρειάστηκε να ζητήσει ακόμη και το κλειδί του χρηματοκιβωτίου από τον επικεφαλής του νομικού τμήματος. Δηλαδή, για να μάθεις τι ακριβώς υπάρχει μέσα σε ένα από τα πιο διάσημα σπρέι του κόσμου, δεν αρκεί να είσαι ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας. Χρειάζεσαι και άδεια.
Από τα 500 δολάρια στα 3 δισεκατομμύρια
Το 1973 η εταιρεία εισήχθη στο Nasdaq. Το προϊόν που είχε δημιουργηθεί για την προστασία ενός πυραύλου είχε πλέον μετατραπεί σε παγκόσμιο καταναλωτικό προϊόν. Μέχρι το 2025, η WD-40 Company είχε φτάσει σε ετήσιες πωλήσεις περίπου 620 εκατ. δολαρίων, με κέρδη περίπου 90 εκατ. δολάρια και χρηματιστηριακή αξία που άγγιζε τα 3,16 δισ. δολάρια.
