Την εγκατάσταση "έξυπνων" φαναριών στους δρόμους της Αττικής που αντιμετωπίζουν το μεγαλύτερο πρόβλημα κυκλοφοριακής συμφόρησης, πρότεινε ως μεσοπρόθεσμη λύση ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, στην σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο Μέγαρο Μαξίμου.
Τι είναι όμως τα "έξυπνα" φανάρια, πως λειτουργούν και, το καίριο ερώτημα, πως μπορούν να βελτιώσουν την καθημερινότητα στους δρόμους της πρωτεύουσας με τόση πληθώρα οχημάτων;
Τα "έξυπνα" φανάρια είναι φωτεινοί σηματοδότες που δεν λειτουργούν μόνο με ένα σταθερό, προγραμματισμένο χρονοδιάγραμμα, αλλά προσαρμόζουν τη διάρκεια του πράσινου και του κόκκινου ανάλογα με το τι συμβαίνει στον δρόμο σε πραγματικό χρόνο, δηλαδή πόσα οχήματα έρχονται, πόσο "πηγμένη" είναι μια κατεύθυνση, αν υπάρχει ουρά που μεγαλώνει, αν διασχίζουν πεζοί κάποιο δρόμο, ή αν πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε οχήματα έκτακτης ανάγκης (π.χ. ασθενοφόρα).
Πώς λειτουργούν στην πράξη
Η λειτουργία των "έξυπνων" φαναριών στηρίζεται σε τρεις "πυλώνες":
1) Αισθητήρες που μετρούν την κίνηση
Μπορεί να είναι επαγωγικοί βρόχοι στο οδόστρωμα, ραντάρ ή κάμερες με ανάλυση εικόνας που καταγράφουν ροές και ουρές. Το σύστημα αποκτά έτσι εικόνα για τη ζήτηση σε κάθε λωρίδα ή κατεύθυνση.
2) Ελεγκτής σηματοδότησης (controller)
Ο τοπικός "εγκέφαλος" της διασταύρωσης παίρνει τα δεδομένα και αποφασίζει αν θα παρατείνει το πράσινο, αν θα το "κόψει" νωρίτερα, ή αν θα αλλάξει προτεραιότητες, πάντα μέσα σε κανόνες ασφαλείας (ελάχιστοι χρόνοι, χρόνοι κίτρινου, πεζοί κ.λπ.).
3) Συντονισμός σε δίκτυο (adaptive control)
Ακριβώς επειδή έχουμε να κάνουμε με ένα "έξυπνο" σύστημα μιας πόλης, δεν είναι μόνο μία διασταύρωση. Είναι πολλές μαζί, που συντονίζονται ώστε να δημιουργείται "ρεύμα" κυκλοφορίας ή να αποσυμφορούνται κρίσιμοι οδικοί άξονες.
Στόχος όλου αυτού του εγχειρήματος δεν είναι απλώς "να ανάβει πιο συχνά πράσινο", αλλά να μειώνονται οι συνολικές καθυστερήσεις, τα άσκοπα "σταμάτα-ξεκίνα" και να γίνεται πιο ομαλή η ροή (άρα και λιγότερος εκνευρισμός, κατανάλωση, ρύποι). Σε καλά ρυθμισμένα δίκτυα, το κέρδος φαίνεται κυρίως στις ώρες αιχμής, όταν η στατική ρύθμιση αποτυγχάνει να ακολουθήσει τη ζήτηση.
Η Θεσσαλονίκη έδειξε το δρόμο
Στη Θεσσαλονίκη, τα "έξυπνα" φανάρια είναι εδώ και καιρό μία πραγματικότητα, διευκολύνοντας τις καθημερινές μετακινήσεις των πολιτών. Τα συγκεκριμένα φανάρια βρίσκονται σε λειτουργία σε κομβικούς δρόμους όπως η Εθνικής Αντιστάσεως, η Βασιλίσσης Όλγας, η Τσιμισκή (έως τα Δικαστήρια), κατά μήκος της Κωνσταντίνου Καραμανλή και της Εγνατίας έως την Πλατεία Δημοκρατίας.
Με βάση τα μέχρι τώρα διαθέσιμα στοιχεία, η χρήση των "έξυπνων φαναριών" στους παραπάνω άξονες της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της χώρας, συνέβαλε στη μείωση του κυκλοφοριακού φόρτου κατά 10-12%.
Πώς θα πετύχουν τα "έξυπνα" φανάρια στην Αθήνα
Το κλειδί για να πετύχει το μέτρο των "έξυπνων" φαναριών στην Αθήνα είναι η διασύνδεση, όταν, δηλαδή, οι κόμβοι δεν "μιλάνε" μεταξύ τους, το αποτέλεσμα συχνά περιορίζεται σε τοπικές βελτιώσεις, όχι σε συνολική αποσυμφόρηση.
Για να δουλέψουν σωστά τα έξυπνα φανάρια σε πόλεις όπως η Αθήνα, χρειάζονται τρία πράγματα:
- Αξιόπιστα δεδομένα (σωστά "μάτια" στην άσφαλτο και τακτική συντήρηση).
- Κέντρο/λογική διαχείρισης που να ρυθμίζει το δίκτυο και όχι μεμονωμένους κόμβους.
- Διαφάνεια στόχων, δηλαδή αν θέλουμε να δώσουμε προτεραιότητα σε λεωφορεία, σε ασθενοφόρα, σε βασικούς άξονες ή σε πεζούς. Η επιλογή αλλάζει τις ρυθμίσεις και το "πού πάει” το πράσινο.
Τα "έξυπνα" φανάρια μπορούν να αποτελέσουν ένα χρήσιμο εργαλείο, εάν έχουν σωστά δεδομένα, συντήρηση και κεντρικό συντονισμό. Τότε είναι πιθανό να μειωθούν οι καθυστερήσεις και να κάνουν τη ροή πιο προβλέψιμη. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν θα εφαρμοστούν σαν ενιαίο σύστημα και όχι σαν μεμονωμένα "μπαλώματα" σε λίγους κόμβους.